ضرورت ورود بازی ها به محتواهای آموزشی در مدارس، اخیراً روشن شده است. قابلیت هایی در بازی ها شناخته شده که می تواند موجب تسهیل آموزش و ترغیب دانش آموزان به مشارکت در فعالیت های آموزشی شود. برنامه فلسفه برای کودکان یکی از برنامه های پیشرو در این زمینه است که تلاش می ­کند محتواهای آموزشی را در راستای آموزش وپرورش مهارت های مختلفِ لازم برای زندگی حاضر و نیز رشد دانش ­آموزان به لحاظ نگرش و هویت و معنای زندگی به کار برد. بازی های مدنظر این برنامه تفاوتی اساسی با سایر بازی های سرگرم­کننده یا ورزشی دارد. در این مقاله تلاش شد ویژگی این بازی­ ها و نیز کارکرد مهارتی آنها شناسایی شود و برای شناسایی این ویژگی­ ها دو گام برداشته شده است. در گام اول استخراج ویژگی ­ها با روش بررسی استقراییِ بازی­های ارائه شده توسط بنیان گذاران فبک صورت گرفته است. در گام دوم که تحت عنوان «بازی های مدنظر فبک» ارائه می شود، با روش تحلیل مفهومی و محتوایی به استخراج بایدها و نبایدهای فبک (نقش و هدف از بازی­ های فلسفی در فبک) برای بازی­های فلسفی پرداخته شده است. نهایتاً با مقایسه و تلفیق ویژگی هایی حاصل از دو طریق پنج ویژگی استخراج شد که بازی ­های فکری - فلسفی را از بازی­ های معمولی جدا می ­کند. این بازی ­ها علاوه بر اینکه باید تناسب روان شناختی و ویژگی بازیایی داشته باشند، باید مهارت­ های سه­ گانه شامل مهارت های منطقی، هیجانی و اجتماعی و سه نوع تفکر خلاق، مراقبتی و انتقادی را تقویت کرده و شرایط کندوکاو فلسفی را مهیا کنند.

فلسفه برای کودکان (فبک)، برنامه ای نوین در عرصه ی تعلیم و تربیت است که متیو لیپمن(Matthew Lipman) آمریکایی آن را ابداع کرد و هدفش آموزش مهارت اندیشه ورزی در کودکان است. این برنامه مفاهیم متنوع فلسفی را در قالب روایت به کودکان ارائه می دهد. در این جستار که با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از منابع کتابخانه ای صورت گرفته، غنای ادبی، فلسفی و روانشناختی داستان های «دوربین شکاری»، «زیر نور شمع»، «هنرمند»، «پیشکش» و «پلوخورش» از مجموعه داستان «پلوخورش» هوشنگ مرادی کرمانی، بر اساس برنامه ی فبک بررسی شده است. دستاورد پژوهش گواه ظرفیت بالای داستان ها در ساحت های سه گانه است. شخصیّت های اصلی داستان ها، شخصیّت هایی پویا هستند و خواننده به خوبی با آنان همذات پنداری می کند. پیرنگ داستان های «دوربین شکاری» و «زیر نور شمع» غیرتلقینی است و در پایان داستان گره گشایی صورت نمی گیرد؛ اما در داستان های «هنرمند»، «پیشکش» و «پلوخورش» پیرنگ داستان تلقینی و پایان آن ها همراه با گره گشایی است. به جز داستان «هنرمند»، باورپذیری در بقیه ی داستان ها مطلوب است. همه ی داستان ها مضامین و درونمایه های فلسفی ارزشمندی دارند. درونمایه، جز در داستان «دوربین شکاری»، در دیگر داستان ها به نحوی تلقینی ارائه شده که در تضاد با اهداف برنامه ی فبک است. در هر پنج داستان گفت وگوهایی وجود دارد که برخی از آن ها چالشی اند؛ اما برای هم سو شدن با اهداف برنامه ی فبک، نیازمند تغییراتی است. زبان نگارش داستان ها امروزی و روان است و تنها داستان «هنرمند» زبانی کهنه و دیریاب دارد. از نظر تناسب مفاهیم با سطح درک مخاطب، داستان های «زیر نور شمع»، «پیشکش» و «هنرمند» صحنه هایی خشونت آمیز دارند که نیازمند بازنویسی است.

کتابخانه و کتابخانه داری امری است جهانی و می تواند جایگاهی داشته باشد رفیع. قم از جهت شمار کتابخانه های عمومی و تخصصی بالاترین میزان را در خود جای داده است که شاید بتوان این شهر آفتاب سوختۀ زوارریز را بهشت پژوهشگران دانست. این مقاله ضمن نقد و معرفی کتاب سال سی، به اتفاقات منفی و مثبت کتابخانه داری این شهر می پردازد.

فلسفه برای کودکان (فبک)، برنامه ای است که با هدف گذار از تعلیم و تربیت ناکارآمد سنّتی، به ابتکار پروفسور متیو لیپمن آمریکایی، در آغاز دهۀ 1970 میلادی، شکل گرفت. این برنامه با ابزار داستان موقعیت های دشوار و چالشی زندگی را به کودکان ارائه می کند تا با اندیشیدن و بحث دربارۀ آن ها، مهارت های گوناگون و ارزشمند فکرورزی را فرابگیرند و با مسائل و چالش های زندگی برخوردی سنجیده داشته باشند. در این پژوهش توصیفی- تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه ای، داستان «سنگ روی سنگ»، از مجموعه داستان «تنور و داستان های دیگر» هوشنگ مرادی کرمانی، بر پایۀ معیارهای داستانی فبک بررسی و تحلیل شده است. مطابق نتایج پژوهش، شخصیت پردازی داستان مطلوب و باورپذیری، صرف نظر از قسمت های پایانی، قابل قبول است. داستان پیرنگی قوی و پیامی غیرتلقینی دارد و تنها ضعف آن گره گشایی انتهای داستان می باشد. در این داستان مفاهیم و چالش های فلسفی متعدد و متنوع، درونمایۀ فلسفیِ غیرتلقینی و برخی گفت وگوهای متناسب با فبک، مشاهده می شود. زبان داستان امروزی و مناسب گروه سنّی «د» است؛ وجود اصطلاحات و عبارات کنایی دشوار، شعر، و حجم و گفت وگوهای طولانی ضعف های آن محسوب می گردد. غالب مفاهیم و موضوعات داستان درخور فهم گروه سنی «ج» و «د» است. صحنه های خشونت آمیز داستان نیز همانند دیگر ضعف های آن، نیاز به بازنویسی دارد.

با نگاهی در واژگان زبان عربی در می یابیم که گروهی از واژگان توانسته اند پهنه بسیار وسیعی را از آن خود کرده و دامنه گسترده تری بیابند در حالی که دسته ای دیگر از چنین بالندگی و بسطی برخوردار نشده اند. بنابراین بدون شک عواملی دیگر در این روند تاثیر گذاشته و مجال را برای بروز و گسترش این واژگان فراهم آورده اند.یک دسته از این قبیل واژگان که پهنه وسیعی را در زبان عربی در برگرفته اند، واژگانی هستند که بیانگر مفهوم «انقطاع و انفصال» اند. فرض می رود که خشونت زندگی بادیه، طبیعت خشک دشت های سوزان، عداوت و درگیری ها و انتقام جویی ها و نهب و غارت های متقابل از سوی قبایل متخاصم، زندگی به شیوه چادرنشینی و دسترسی نداشتن به منابع طبیعی کافی در نتیجه کوچیدن های پایان ناپذیر در به وجود آوردن طیف وسیعی از واژگان دال بر «انقطاع و انفصال» و مفاهیمی از این دست بی تاثیر نبوده اند. به هر حال، علل و دلایل هر چه که باشد، واقعیت این است که مفهوم انقطاع و انفصال در واژگان و تعابیر عربی به گونه گسترده ای مجال بروز یافته که در این پژوهش به طور تفصیل به تصویر کشیده شده است.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

نشان دادن هنر قافیه اندیشی نظامی در سرودن منظومه خسرو و شیرین و ارزش های نهفته در آن سبب آشکار شدن برجستگی این اثر در بین آثار نظامی و حتی آثاری است که به تقلید از آن سروده شده است. هر چند کمال هنری یک اثر را نمی توان به دسته ای از قواعد و اصول فرو کاست اما با بازاندیشی در فرم درونی و بیرونی منظومه خسرو و شیرین، می توان ساز و کار هنری نظامی و عواملی را که سبب ارتقای کیفی و ارزش زیباشناختی این اثر شده است، به درستی شناسایی و معرفی و تحلیل کرد. دقت در انتخاب هنرمندانه واژگان و حروف نرم، روان و عاطفی در قافیه و آگاهی از نقش ردیف به خصوص ردیف های فعلی، غنای قافیه را در شعر نظامی بالا برده است. توان ترکیب سازی ها و تکرارها و تناسب ها و طباق و تضادهایی که در کل بیت در ارتباط با قافیه دیده می شود، از شگردهای هنری نظامی است که به قافیه و شعر او ارزش و اعتلا و تاثیرگذاری بیشتری می دهد.

سه ملاک برای مناسب بودن داستان های برنامه فبک ارائه شده است. بر این اساس، این داستان ها باید از سه جهت کفایت داشته باشند تا برای کلاس های برنامه فبک مناسب باشند، کفایت روان شناختی، کفایت ادبی، و کفایت فلسفی. هدف از نگارش این مقاله این است که نشان داده شود که از نظر بنیان گذاران این برنامه کفایت فلسفی با چه ویژگی هایی محقق می شود. لذا سوال اصلی پژوهش این است که کفایت فلسفی چیست؟ و حائز بودن چه ویژگی هایی این کفایت را تضمین می کند؟ در این مقاله به کفایت فلسفی از دو جهت توجه می شود: محتوا و فرم (شکل). در بخش اول مقاله مواد اولیه و مضامینی بررسی می شود که به عنوان محتوا می تواند کفایت فلسفی داستان ها را برآورده کند و در بخش دوم ویژگی هایی که در واقع قواعدی اند که اعمال آن ها می تواند شکل داستان ها را به معنایی که در برنامه فبک مد نظر است فلسفی کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. نتایج تحقیق نشان می دهد که برای تحقق کفایت فلسفی در داستان های برنامه فبک لازم است برخی از مولفه ها از جمله درون مایه سوال بر انگیز و فلسفی، انعکاس مباحث بحث برانگیز و نیز مباحث فلسفی مربوط به زندگی کودکان در بعد محتوا در داستان ها تحقق یابد و، در بعد فرم (شکل)، بازسازی فرایند کندوکاو فلسفی، شبیه سازی برخی از فرایندها هم چون فرایندهای شناختی و هم چنین الگو سازی فرایندهایی هم چون کندوکاو و اکتشاف در داستان ها ضرورت دارد.

آنچه که اکنون مطرح می شود با عنوان ذهن فلسفی شاید با این جمله که اصلا و ابدا «ذهن» فلسفی است، صورتی متناقض به خود بگیرد. این تناقض از آنجا آشکار می شود که اگر گفته می شود ذهن فلسفی، گویی گفته ایم: «ذهن به ذهن فلسفی و غیر فلسفی حصر می شود». قسم دوم ذهن که غیر فلسفی است با ذات فلسفی ذهن در تناقض است. این تناقض، تناقض شایسته ای نیست، از آن سبب که اصلا ذهن غیر فلسفی عبارت درستی نمی باشد و اگر گفته می شود ذهن فلسفی، اشاره به رشد چشم گیر ذهن دارد و اگر شخصی از عبارت ذهن فلسفی، ذهن غیر فلسفی را دست گیر شود، بایست اقرار کرد که گاه بر اثر تنبلی و شهوت، ذهن آنقدر از فعل فلسفی خود می کاهد که اصلا شایسته نیست که او را ذهن نامید. با رفع نام ذهن از ذهن، فلسفی بودنش نیز رفع می شود و این تعبیر مسامحی است که گفته می شود ذهن، غیر فلسفی شده است.